Готыка
Гатычны стыль - гэта мастацкі стыль, які з’явіўся завяршальным этапам у развіцці сярэдніх стагоддзяў мастацтва краін Заходняй, Цэнтральнай і часткова Ўсходняй Еўропы (паміж сярэдзінай 12 і 16 стагоддзяў). Тэрмін «Готыка» уведзены ў эпоху Адраджэнні як уніжальнае пазначэнне ўсяго сярэднявечнага мастацтва, які лічыўся «варварскім». З пачало 19 стагоддзі, калі для мастацтва быў прыняты тэрмін раманскі стыль, былі абмежаваныя храналагічныя рамкі Готыкі, у ёй вылучылі раннюю, спелую (высокую) і познюю фазы.
Готыка развівалася ў краінах, дзе панавала каталіцкая царква, і пад яе эгідай феадальна-царкоўнай асновы захоўваліся ў ідэалогіі і культуры эпохі Готыкі. Гатычнае мастацтва заставалася пераважна культавым па прызначэнні і рэлігійным па тэматыцы: яно было суаднесена з вечнасцю, з «вышэйшымі» ірацыянальнымі сіламі.
Для Готыкі характэрныя сімволіка - алегарычны тып мыслення і ўмоўнасць мастацкай мовы. Ад раманскага стылю Готыка ўспадкавала вяршэнства архітэктуры ў сістэме мастацтваў і традыцыйныя тыпы культур, будынкаў. Адмысловае месца ў мастацтве Готыкі займаў сабор - вышэйшы ўзор сінтэзу архітэктуры, скульптуры і жывапісу (пераважна вітражоў). Несувымернае з чалавекам прастора сабора, вертыкализму яго веж і збораў, падначаленне скульптуры рытмам дынамічнасці архітэктуры, шматколернае ззянне вітражоў аказвалі моцнае эмацыйнае ўздзеянне на вернікаў.
Готыка зарадзілася ў Паўночнай частцы Францыі (Ильде-Франс) у сярэдзіне 12 у. і дасягнула росквіту ў першай палове 13в. Каменныя гатычныя саборы атрымалі ў Францыі сваю класічную форму. Іх высокі і прасторны інтэр’ер азораны каляровым мігаценнем вітражоў. Уражанне нястрымнага руху ўвысь і да алтара ствараецца шэрагамі стройных слупоў, магутным узлётам востраканцовых спічастых арак, скорым рытмам аркад верхняй галерэі (трыфонія). Дзякуючы кантрасту высокага галоўнага і напаўцёмных бакавых нефаў узнікае маляўнічае багацце аспектаў, адчуванне бязмежнасці прасторы.
На фасадах сабораў вар’іруюцца спічастыя аркі і багатыя архітэктурна-пластычныя дэкарацыі, дэталі — узорныя вымпергі, фиалы, краббы і т. д. Статуі перад калонкамі парталаў і ў іх верхняй арачнай галерэі, рэльефы на цокалях і ў тымпанах парталаў, а таксама на капітэлях калон утвораць суцэльную сімвалічную сюжэтную сістэму, у якую ўваходзяць персанажы і эпізоды Святога пісання, алегарычныя выявы. Лепшыя творы гатычнай пластыкі - дэкор, статуі фасадаў сабораў у Шартре, Рэймсе, Амьене, Страсбуре прасякнутыя адухоўленай прыгажосцю, шчырасцю і высакароднасцю.
У позняй Готыцы, у Францыі, атрымалі распаўсюджванне скульптурныя алтары ў інтэр’ерах, аб’яднаўчыя драўляную размаляваную і пазалочаную скульптуру і тэмперны жывапіс на драўляных дошках. Склаўся новы эмацыйны лад выяў, адрозны драматычнай (нярэдка экзальтаванай) экспрэсіяй, асабліва ў сцэнах пакут Хрыста і святых. Да лепшых узораў французскага гатычнага мастацтва прыналежаць дробная скульптура з слановай косткі, срэбныя артыфакты, ліжонская эмаль, шпалеры і разьбяная мэбля.
Для пазней («якая палымнее») Готыкі характэрны пераборлівы, што нагадвае мовы полымя ўзор аконных праёмаў (ц. Сен-Маклу ў Руане). З’явіліся размалёўкі на свецкія сюжэты (у папскім палацы ў Авиньёне, 14—15 стст.).